Highlights of tax liabilities and arrears - what are they? how to check them? what can be done about them?

Zobowiązania i zaległości podatkowe to jeden z najczęstszych problemów, z jakimi mierzą się przedsiębiorcy oraz osoby fizyczne. Jak trafnie zauważył Benjamin Franklin, na świecie pewne są jedynie śmierć i podatki – a dane Ministerstwa Finansów pokazują, że ich ciężar bywa dotkliwy. Tylko w 2023 roku zaległości podatkowe Polaków przekroczyły 115 mld zł, z czego aż 81% dotyczyło podatku VAT. Na koniec I półrocza 2025 r. łączna kwota zaległości podatkowych wynosiła ok. 121,4 mld zł, a ponad 76 % tej sumy dotyczyło VAT-u.

 W artykule wyjaśniamy:

• jakie realne i legalne rozwiązania pozwalają ograniczyć jej skutki lub doprowadzić do umorzenia.

• czym jest zobowiązanie podatkowe,

• kiedy powstaje zaległość, jak ją sprawdzić

A few words about the article - Listen

What is a tax liability?

Zobowiązanie podatkowe stanowi formalny obowiązek zapłaty podatku na rzecz państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Jego definicję zawiera Ordynacja podatkowa, zgodnie z którą zobowiązanie podatkowe wynika bezpośrednio z obowiązku podatkowego i oznacza konieczność zapłaty podatku w określonej wysokości, terminie oraz miejscu.

Co obejmuje zobowiązanie podatkowe?

Zobowiązanie podatkowe może dotyczyć m.in.:

• podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT),
• podatku dochodowego od osób prawnych (CIT),
• podatku od towarów i usług (VAT),
• podatku akcyzowego,
• podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC),
• podatku od nieruchomości oraz innych danin publicznych.

Komentarz ekspercki

W praktyce zobowiązanie podatkowe tworzy dwustronną relację prawną: po stronie podatnika powstaje obowiązek zapłaty, a po stronie organu podatkowego – prawo do żądania zapłaty. Kluczowe jest to, że samo istnienie zobowiązania nie oznacza jeszcze problemu finansowego; problem pojawia się dopiero wtedy, gdy nie zostanie ono uregulowane w terminie.

When does a tax liability arise?

Moment powstania zobowiązania podatkowego jest ściśle określony przepisami Ordynacji podatkowej. Co do zasady zobowiązanie powstaje albo z mocy prawa, albo na podstawie decyzji organu podatkowego.

Zobowiązanie powstające z mocy prawa

Dotyczy sytuacji, w których ustawa podatkowa wiąże powstanie zobowiązania z określonym zdarzeniem, np.:

• zawarciem umowy,
• dokonaniem sprzedaży,
• upływem okresu rozliczeniowego.

Zobowiązanie powstające na podstawie decyzji

W tym przypadku zobowiązanie powstaje z chwilą doręczenia decyzji ustalającej jego wysokość.

Komentarz ekspercki

W praktyce najwięcej wątpliwości budzą zobowiązania powstające z mocy prawa, zwłaszcza w podatkach okresowych (VAT, PIT, CIT). Podatnicy często nie utożsamiają upływu miesiąca czy roku podatkowego z powstaniem konkretnego, wymagalnego zobowiązania, co sprzyja powstawaniu zaległości.

When does a liability become a tax arrears?

Zaległość podatkowa powstaje wtedy, gdy zobowiązanie podatkowe nie zostanie uregulowane w terminie.

Co uznaje się za zaległość?

Za zaległość podatkową uznaje się:

• niezapłacony podatek,
• niezapłaconą zaliczkę na podatek,
• niezapłaconą ratę podatku.

Komentarz ekspercki

Zaległość powstaje automatycznie, bez potrzeby wydania decyzji przez urząd skarbowy. Już od dnia następującego po terminie płatności zaczynają być naliczane odsetki za zwłokę, co powoduje szybkie narastanie zadłużenia.

How to check tax arrears?

Informacje o zaległościach podatkowych można uzyskać bezpośrednio w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę podatnika.

Dostępne formy weryfikacji:

• złożenie wniosku o zaświadczenie o niezaleganiu,
• złożenie wniosku o zaświadczenie o stanie zaległości,
• wniosek o wydanie innego zaświadczenia o określonej treści.

Komentarz ekspercki

Kluczowe znaczenie ma precyzyjne określenie treści wniosku. Ordynacja podatkowa szczegółowo reguluje rodzaje zaświadczeń, a błędnie sformułowany wniosek może prowadzić do uzyskania dokumentu, który nie spełni oczekiwań podatnika lub kontrahenta.

Jakie są skutki zalegania ze spłatą zobowiązań podatkowych?

Zaleganie z podatkami pociąga za sobą szereg negatywnych konsekwencji.

Najczęstsze następstwa:

• naliczanie wysokich odsetek podatkowych,
• brak możliwości uzyskania zaświadczenia o niezaleganiu,
• utrata kontraktów i finansowania,
• szybka egzekucja administracyjna,
• faktyczne ograniczenie lub uniemożliwienie prowadzenia działalności.

Komentarz ekspercki

Egzekucja administracyjna jest znacznie bardziej dotkliwa niż cywilna, ponieważ urząd skarbowy dysponuje szerokimi uprawnieniami i działa szybciej niż inni wierzyciele.

What can be done with the resulting tax arrears?

Prawo podatkowe przewiduje kilka narzędzi pozwalających ograniczyć skutki zaległości.

Dostępne rozwiązania:

• odroczenie terminu płatności,
• rozłożenie zaległości na raty,
• umorzenie zaległości lub odsetek,
• korekta deklaracji podatkowej w przypadku błędu.

Komentarz ekspercki

Organ podatkowy każdorazowo bada czy zachodzi ważny interes podatnika or interes publiczny. Sam fakt trudnej sytuacji finansowej nie jest wystarczający – konieczne jest odpowiednie uzasadnienie i dokumentacja.

Can a tax liability be written off?

Umorzenie zobowiązania podatkowego ma charakter wyjątkowy i jest możliwe wyłącznie w ściśle określonych przypadkach.

Przesłanki umorzenia:

• nieopłacalność egzekucji,
• niska kwota zaległości w stosunku do kosztów egzekucji,
• brak zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym,
• oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości,
• śmierć podatnika bez pozostawienia majątku.

Komentarz ekspercki

Dodatkowo organ bada, czy umorzenie nie stanowi niedozwolonej pomocy publicznej. W praktyce przesłanki te są interpretowane restrykcyjnie, co sprawia, że skuteczność wniosków zależy od ich profesjonalnego przygotowania.

Korzyści umorzenia zobowiązań w postępowaniu restrukturyzacyjnym

Postępowanie restrukturyzacyjne oferuje znacznie szersze możliwości niż standardowe instrumenty prawa podatkowego.

Najważniejsze korzyści:

• kompleksowy układ obejmujący wielu wierzycieli,
• możliwość częściowego umorzenia podatków i odsetek,
• ochrona majątku przed egzekucją,
• test prywatnego wierzyciela ograniczający ryzyko pomocy publicznej,
• możliwość zatwierdzenia układu mimo sprzeciwu części wierzycieli.

Komentarz ekspercki

Po zatwierdzeniu układu przez sąd jego skutki następują z mocy prawa, a zobowiązania podatkowe ulegają modyfikacji. Dla wielu przedsiębiorców jest to jedyna realna alternatywa wobec upadłości.

Najczęściej zadawane pytania:

Czy zaległości podatkowe się przedawniają?
Tak, co do zasady po 5 latach, jednak bieg terminu może zostać przerwany.

Czy urząd skarbowy może umorzyć VAT?
Tak, w określonych sytuacjach, także w restrukturyzacji.

Jak szybko urząd skarbowy wszczyna egzekucję?
Znacznie szybciej niż wierzyciele cywilni – często bez uprzedzenia.

Summary

Zaległości podatkowe nie muszą oznaczać końca działalności. Kluczowe jest szybkie działanie, właściwa analiza sytuacji oraz dobór odpowiedniego narzędzia prawnego – od ulg podatkowych po postępowanie restrukturyzacyjne.

Jeśli masz problem z zaległościami podatkowymi – skonsultuj sytuację z doradcą restrukturyzacyjnym.