Czy małoletni beneficjent powinien zostać ujawniony w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych?

Beneficjentem fundacji rodzinnej może być również osoba małoletnia. Z uwagi na brak pełnej zdolności do czynności prawnych, wszelkie prawa i obowiązki takiego beneficjenta są wykonywane przez jego przedstawiciela ustawowego.

W praktyce rodzi to pytania dotyczące wypełniania jednego z obowiązków fundacji rodzinnej wynikającego z ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu („Ustawa o AML”). Wątpliwości koncentrują się przede wszystkim wokół tego, czy małoletni beneficjent powinien zostać ujawniony w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych („CRBR”) oraz w jaki sposób fundacja rodzinna powinna dokonać zgłoszenia i jego aktualizacji.

W niniejszym artykule wyjaśniamy:

• kiedy ujawnienie małoletniego beneficjenta rzeczywistego w CRBR jest konieczne,
• w jaki sposób zgłosić małoletniego beneficjenta wraz z przedstawicielem ustawowym lub opiekunem,
• jakie czynności należy podjąć po osiągnięciu przez beneficjenta pełnoletności, w tym w zakresie terminów aktualizacji danych.

Obowiązek wpisu do CRBR

Fundacja rodzinna jest jednym z podmiotów objętych obowiązkiem zgłoszenia beneficjentów rzeczywistych do CRBR na podstawie art. 58 Ustawy o AML.

CRBR stanowi system teleinformatyczny służący do gromadzenia i przetwarzania informacji o beneficjentach rzeczywistych podmiotów wskazanych w ustawie, a także o osobach uprawnionych do dokonywania zgłoszeń.

Zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Finansów, dokonanie zgłoszenia do CRBR powinno nastąpić w terminie 14 dni od dnia wpisu fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

W sytuacji, gdy fundacja rodzinna podejmuje czynności gospodarcze już jako fundacja rodzinna w organizacji (np. zakłada rachunek bankowy), zgłoszenie do CRBR może okazać się konieczne już na tym etapie.

Kim jest beneficjent rzeczywisty fundacji rodzinnej?

Zgodnie z art. 2 Ustawy o AML, beneficjentem rzeczywistym jest każda osoba fizyczna sprawująca bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad podmiotem poprzez posiadanie uprawnień umożliwiających wywieranie decydującego wpływu na jego czynności lub działania.

W przypadku fundacji rodzinnej za beneficjentów rzeczywistych uznaje się beneficjentów wskazanych w statucie fundacji rodzinnej oraz na liście beneficjentów, zgodnie z ustawą z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej.

Czy małoletni beneficjent podlega ujawnieniu w CRBR?

Wątpliwości interpretacyjne dotyczyły tego, czy obowiązek zgłoszenia obejmuje również osoby małoletnie. Dodatkowym utrudnieniem były rozbieżne stanowiska różnych organów.

Zgodnie jednak z wytycznymi Ministerstwa Finansów opublikowanymi w rządowej sekcji „Pytania i odpowiedzi” dotyczącej fundacji rodzinnych, do CRBR powinna zostać zgłoszona każda osoba spełniająca przesłanki uznania jej za beneficjenta rzeczywistego – w tym również osoba poniżej 18. roku życia.

Oznacza to, że małoletni beneficjent fundacji rodzinnej podlega ujawnieniu w CRBR.

Jak zgłosić małoletniego beneficjenta?

Z uwagi na fakt, że prawa i obowiązki małoletniego realizowane są przez jego przedstawiciela ustawowego, w zgłoszeniu do CRBR należy wskazać również przedstawiciela ustawowego dziecka lub jego opiekuna.

W praktyce najczęściej małoletnimi beneficjentami są dzieci fundatorów, którzy jako rodzice z mocy prawa pełnią funkcję przedstawicieli ustawowych. Często osoby te i tak podlegają ujawnieniu w CRBR z uwagi na pełnione funkcje w fundacji.

Szczególną uwagę należy jednak zwrócić na sytuacje, w których:

• beneficjentem jest osoba niespokrewniona z fundatorem,
• rodzice nie sprawują władzy rodzicielskiej,
• ustanowiono opiekuna prawnego decyzją sądu.

W takich przypadkach dane opiekuna również powinny zostać odpowiednio ujawnione.

Co po osiągnięciu pełnoletności?

Po ukończeniu przez beneficjenta 18. roku życia może zaistnieć konieczność aktualizacji zgłoszenia w CRBR.

Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy:

• wcześniej ujawniony był opiekun prawny,
• rodzice nie podlegali zgłoszeniu jako beneficjenci rzeczywiści ani osoby reprezentujące.

W takim przypadku należy dokonać aktualizacji w terminie 14 dni od dnia wystąpienia zdarzenia uzasadniającego zmianę, tj. od dnia 18. urodzin beneficjenta.

Sankcje za brak zgłoszenia

Prawidłowe i terminowe dokonanie zgłoszenia oraz jego aktualizacji ma istotne znaczenie. Zgodnie z art. 153 Ustawy o AML, niedopełnienie obowiązku może skutkować nałożeniem kary pieniężnej do 1 000 000 zł:

• na fundatora – w przypadku fundacji rodzinnej w organizacji,
• na członków zarządu – po wpisie fundacji do rejestru.

Podsumowanie

W świetle obowiązujących przepisów oraz aktualnych wytycznych interpretacyjnych należy jednoznacznie przyjąć, że małoletni beneficjent fundacji rodzinnej podlega ujawnieniu w CRBR. Wiek nie stanowi przesłanki wyłączającej status beneficjenta rzeczywistego w rozumieniu Ustawy o AML.

Kluczowe znaczenie ma jednak prawidłowe odzwierciedlenie w zgłoszeniu relacji reprezentacyjnej oraz terminowa aktualizacja danych po uzyskaniu przez beneficjenta pełnoletności.